یکسانی چند واژه درحرف آخر و یا یکسانی چند واژه در وزن و یا یکسانی واژه ها در هر دو را سجع می گوییم.

 انواع سجع

 1 ـ مطَرَّف : اشتراک در حرف پایان

2 ـ متوازن : اشتراک در وزن

3 ـ متوازی : اشتراک در هر دو

 

نمونه برای سجع مطرف

 

ای صاحب کرامت، شکرانه سلامت

روزی تفقدی کن، درویش بی نوا را

حافظ

 در نمونه بالا کرامت و سلامت دارای سجع مطرف هستند

 

 نمونه برای سجع متوازن

 دلبر که جان فرسود از او، کام دلم نگشود از او

نومید نتوان بود از او، باشد که دلداری کند

حافظ

 در این نمونه جان و کام دارای سجع متوازن و فرسود و نگشود دارای وزن مطرف هستند

  

نکته :

 در رابطه با وزن فعلا صحبتی نمی کنیم و صحبت از آن را برای زمان عروض می گذاریم، فقط همین را بدانیم که کلمات اگر از نظر تعداد حرف و زمان بیان کردن با هم مساوی باشند هم وزن هستند.

 

 نمونه برای سجع متوازی

 من ز سلام گرم او، آب شدم ز شرم او

وز سخنان نرم او آب شوند سنگها

مولوی

 در این بیت کلمات گرم، شرم و نرم دارای سجع متوازی هستند.

دقت کنید این سه کلمه هم وزن بوده و حروف پایانی آنها هم یکسان است.